احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
491
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
دوشنبه 6 جمادى الاولى 1336 - 29 دلو 1296 - 17 فوريه 1918 « ابلاغيه وزارت امور خارجه چون از مجارى مختلفه از وزارت امور خارجه مبنى بر جريان اوضاع حاضره دائر بمناسبات خارجى سؤالاتى شده است براى اطلاع خاطر عموم بوسيلهء اين مختصر خلاصهء گذارشات جاريه را توضيح ميدهد : پس از تشكيل كابينه حاضر دائر باظهاراتى كه از سفارت دولت اعليحضرت پادشاه انگلستان مشعر بموافقت و مساعدت اولياى امور آندولت نسبت بايران ميشد وزارت امور خارجه داخل در مذاكرات گرديده و در خلال اين مذاكرات مراسلهء از سفارت معزى اليها بوزارت امور خارجه و اصل گرديد كه اولياى دولت اعليحضرت پادشاه انگلستان موافق اصول بيطرفى خالص حاضر هستند كه از حال در باب ايجاد قواى متحد الشكل بعد از اختتام جنگ در تحت تعليم صاحبمنصبان اروپائى كه با موافقت اولياى دولت انگليس انتخاب شوند داخل در مذاكرات گردند . چون مدلول مراسلهء مزبور بر وفق منظور اولياى دولت ايران نبود چه از يكطرف تفويض قواى مسمى به پليس جنوب را ببعد از جنگ تعليق و از طرف ديگر انتخاب صاحبمنصبانرا منوط به رضايت اولياى دولت انگليس نموده بود و اولياى دولت ايران نظر بوظيفهء كه در حفظ تماميت ارضى و استقلال مملكت ايران و رعايت بيطرفى كامل دارند ناچار بايراد جواب گرديده نظريه خود را در خصوص تشكيل قواى متحد الشكل در تمام مملكت بسفارت فخيمه انگليس اشعار و در ضمن مواد پنجگانه ذيل انجام منظورات و مقاصد حقه خود را تقاضا نمودند : 1 - مساعدت در تخليه ايران از قواى خارجه و تفويض قشون مسمى به پليس جنوب به اين دولت . 2 - الغاء عهدنامه 1907 و رفع اثرات اولتيماتوم 1911 كلية . 3 - قبول مشاركت نمايندهء دولت ايران در كنفرانس صلح . 4 - تجديد نظر در تعرفه گمركى . 5 - پرداخت كليهء فاضل عايدات گمركات و اقساط گذشته و آينده مراتوريم بدون هيچ شرط . پس از ارسال مراسله مزبور چندين مرتبه در تعقيب اين مقصود مذاكرات به عمل آمده جناب وزيرمختار انگليس تقاضاى دولت عليه را بلندن مخابره و از قرار معلوم خودشان نيز در انجام تقاضاهاى مزبور نظر موافق داشتهاند و فعلا براى جواب قطعى منتظر دستور العمل دولت متبوعه خود ميباشند و در جريان مذاكرات وزارت امور خارجه از حصول موافقت در مسائل جاريه هنوز مأيوس نيست . وزارت امور خارجه » چهارشنبه هشتم جمادى الاولى 1336 - اول حوت 1296 - 19 فوريه 1918 خبر دستگيرى شاهزادهء سليمان ميرزا از طرف انگليسها چنان احساسات را برانگيخت كه سيل اعتراض عمومى از هر جانب سرازير شد و كميتهء دموكرات بنمايندگى ساير احزاب بيانيهء زير را صادر نمود : « در موقعى كه زمامداران سياست انگليس در مقابل افكار عمومى دنيا مواعيد صريحه در مراعات بيطرفى و استقلال ايران ميدهند ، در هنگامىكه عناصر ملى ايران منتظر تجديد حسن مناسبات انگليس و ايران بوده وزارت خارجه ما هنوز در انتظار سياست مساعدتكارانه انگليس از اظهار يأس خوددارى مىنمايند و با يك عالم تأسف خبر دستگيرى شاهزادهء سليمان ميرزا نماينده ملى ايران از طرف نظاميان انگليس مانند صاعقه در نظر آزاديخواهان ايران جلوهگر مىشود . كميته تهران فرقه دمكرات ايران كه كاملا علاقهمند به بيطرفى كامل ايران مىباشد برضد اين اقدام حقشكنانه كه يكنفر نمايندهء ملى و ليدر آزاديخواهان ايران در داخل اين مملكت مستقل بيطرف از طرف مأمورين انگليس دستگير شده با تمام قواى اعتراض و اظهار تنفر كرده و از هيئت دولت جدا تقاضاى اقدام در استخلاص فورى معزى اليه مىنمايد . كميته تهران فرقه دمكرات ايران » دوشنبه 13 جمادى الاولى 1336 - 6 حوت 1296 - 24 فوريه 1918 دعوت به اجتماع « بنام عظمت و ابهت ملت ايران سه ساعت بغروب روز پنجشنبه 16 جمادى الاول 1336 در ميدان توپخانه بر عليه تجاوزات جابرانه و حقشكنانه دولت انگليس كه استقلال وطن و شرافت ملى ما را دستخوش هوى و هوس خود قرار داده يك ميتينگ عالى و باشكوه از طرف عموم طبقات و احزاب سياسى داده خواهد شد . در اين ميتينگ ملت ايران با يك متانت جبلى مقاومت اخلاقى خود را در مقابل اين اقدامات جانيانه ظاهر و آشكار خواهد كرد . از طرف نمايندگان كليه احزاب سياسى و طبقات مختلف ملت » 15 جمادى الاولى 1336 - 8 حوت 1296 - 26 فوريه 1918 ابلاغيهء زير از طرف سفارت كبراى عثمانى در جرائد طهران انتشار يافت :